De link tussen motivatie en biochemie zorgt voor levenslang leren

Afbeelding van Mozlaze/ Pixabay

Een uitdagende, maar toch haalbare taak: dat geeft motivatie. Gedachten, observaties en beoordelingen resulteren in de aanmaak van stofjes in de hersenen die vervolgens emoties oproepen. Positieve emoties leiden tot motivatie. Dat gevoel kunnen we bewust beheersen en zo kan het ons helpen om het hele leven nieuwe vaardigheden te leren. Dat verklaarde hersenonderzoeker Martin Korte, hoogleraar aan de TU Braunschweig, op 5 januari 2020 in de Podcast Wissen.

Hoe zetten de hersenen ervaringen om in emoties?

Stel je moet een opdracht uitvoeren die uitdagend, maar haalbaar is. Je hersenen maken dan het hormoon dopamine aan, zelfs voordat je aan de opdracht begint. Het hormoon zorgt voor een euforische stemming, en geeft je als het ware een duwtje in de rug. Ditzelfde stofje zorgt ervoor dat je verlangend uitkijkt naar een vakantie of kerstcadeaus. Daarom heet dopamine ook wel het anticipatiehormoon. Bovendien stimuleert dopamine de zenuwcellen en bevordert daarmee het concentratievermogen en het langetermijngeheugen: de hoofdingrediënten voor leren.

Negatieve gevoelens hebben, niet geheel verrassend, een negatieve invloed op de hersenen. Wanneer je bijvoorbeeld overladen wordt met opdrachten, maken je nieren stresshormonen aan. Dat gebeurt zelfs al wanneer je eraan denk een opdracht te starten. Die hormonen komen in het bloed en verminderen onder andere het concentratievermogen. Dat verklaart waarom een opdracht voltooien moeilijk is wanneer je er van tevoren al vanuit gaat dat je zal falen.  

Misschien herken je het wel: zodra je eenmaal die Spaanse woorden hebt geleerd of je ertoe hebt gezet de gitaarles oefenen, krijg je een gevoel van voldoening. Dat komt door activiteit in een specifiek deel van de hersenen: de zogenoemde nucleus accumbens. Dit deel geeft morfine- en opiumachtige stoffen af, waardoor je je tevreden voelt. De nucleus accumbens beloont je elke keer wanneer je iets nieuws leert, een opdracht uitvoert, een probleem oplost of een algemene positieve ervaringen opdoet. Deze stofjes geven je niet alleen een goed gevoel, maar zorgen ook voor positieve herinneringen. Zo ontstaat motivatie voor dezelfde opdracht in de toekomst. Je hersenen weten immers dat ze die belonende cocktail van dopamine, morfine en opioïden kunnen ontvangen.

De hersenen belonen je niet voor het uitvoeren van alledaagse taken. Eerst moet je een uitdaging overwinnen. Omgekeerd weerhouden negatieve ervaringen je ervan om een gefaalde opdracht in de toekomst nogmaals te proberen. Zo bepalen de chemicaliën in de hersenen of je gemotiveerd bent om iets nieuws te proberen, een bekende taak opnieuw te benaderen, of dat je het liever vermijdt. Motivatie is dus een biochemisch proces.

Hoe kun je motivatie beïnvloeden?

Omdat verwachtingen bepalen hoe je een situatie beoordeelt, is motivatie te beïnvloeden. Hoe werkt dat dan? Allereerst helpt het om verwachtingen bij te stellen. Mensen hebben de neiging om zichzelf onbereikbare doelen te stellen en vervolgens op te geven als die niet snel genoeg bereikt worden. Tussentijdse doelen kunnen een oplossing vormen omdat je die, met enige inspanning, kan bereiken. Dat geeft je het voldane gevoel en is bovendien motiverend om de opdracht door te zetten om het uiteindelijke doel te bereiken.

Ook helpt een ​​goede reden om een ​​nieuwe uitdaging aan te gaan. Iemand die gitaarlessen neemt om liedjes voor de kleinkinderen te spelen, zal dat makkelijker bereiken dan een persoon die het zonder duidelijke reden doet.

De sociale factor van studeren in een groep draagt ook bij aan motivatie. Door deel te nemen aan groepsactiviteiten komen hormonen vrij, waaronder het zogenaamde knuffelhormoon oxytocine. Deze moleculen hechten zich aan de synapsen (verbindingen tussen zenuwcellen) en bevorderen het leerproces. Je kan dus meer profiteren van een taalcursus in groepsverband dan van een taal-app.

Je kent het vast: dat opgetogen gevoel als je gemotiveerd aan een opdracht begint. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat moleculen in de hersenen motivatie beïnvloeden en verklaart bovendien waarom zelfverzekerde mensen vaak succesvoller zijn: Hun positieve instelling helpt hen om uitdagingen aan te gaan, maar ook om ze beter onder de knie te krijgen.

De hersenen van een kind maken gemakkelijker nieuwe verbindingen aan, waardoor ze moeiteloos leren. Maar met een positieve houding en de kennis over hoe we de biochemie van onze hersenen kunnen manipuleren, kunnen ook volwassenen motivatie oproepen. Daarbij kun je een leven lang, zelfs tot op hoge leeftijd, nieuwe vaardigheden leren. Van een nieuwe taal tot om leren gaan met smartphones en tablets.


Andere referenties:

Robbins, T. W., & Everitt, B. J. (1996). Neurobehavioural mechanisms of reward and motivation. Current opinion in neurobiology6(2), 228-236.

Westbrook, A., & Braver, T. S. (2016). Dopamine does double duty in motivating cognitive effort. Neuron89(4), 695-710.

https://www.wissenschaft.de/umwelt-natur/morphiumrausch-im-gehirn/  18. Maart 2008

https://www.medicom.de/lebennurbesser/interview-mit-hirnforscher-martin-korte/ 11. April 2018

Published by Katrin Heidemeyer

Katrin Heidemeyer ist Doktorandin im Bereich Biochemie an der Wageningen University and Research. Durch ihre Arbeit möchte sie das Wissen über die Spezifität von Hormon-Signalen in Pflanzen erweitern. Da ihre Interessen über Pflanzenbiologie hinausreichen, schreibt sie in ihrer Freizeit über diverse Themen. Von Ernährung zu Psychologie, der Neugierde sind keine Grenzen gesetzt.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website at WordPress.com
Get started